رایج ترین نسبت اختلاط اجزاء بتن در ایران نسبت حجمی برای شن وماسه ونسبت وزنی برای سیمان می باشد و حتی نام گذاری وطبقه بندی بتن نیز بر حسب کیلوگرم سیمان در متر مکعب شن وماسه آن 300 کیلوگرم سیمان مصرف شده باشد با توجه به اینکه سیمان عرضه شده به بازار درایران اغلب در پاکتهای 50کیلوئی می باشد این اختلاط به راحتی انجام می گیرد در مورادی که درکارگاه ازسیمان فله استفاده می شود باید قبلا پیمانه ای که مقدار50 کیلو سیمان را تعیین نماید ساخته ود راختیار گروه بتن ساز قرار گیرد برای تعیین نسبت شن وماسه همانطوریکه قبلا گفته شد جداول وراهنماییهای موجود است ولی از آنجا که همیشه ودر همه کارگاهها وسائل تعیین دانه بندی انبار شن وماسه در دست نیست بهتر است به نتایج ازمایشگاهی بیشتر تکیه شود وآن بدینگونه است که باسیمان ثابت (همان مقداری که در دستور کار پروژه نوشته شده است) وتغییر دادن نسبت های شن و ماسه مکعبهایی از بتن ساخته ومقاومت 28روزه هر مکعب را تعیین نموده وبهترین نسبت اختلاط را بدینگونه تعیین می نمایند البته باید توجه داشت که تهیه این مکعبها با دستور ازمایشگاه وطبق روش تعیین شده وسیله آزمایشگاه باشد مقدار سیمان نیز توسط مهندس محاسب هر پروژه تعیین می گردد البته این مقدار با توجه به بارهای وارده به قطعه بتونی می باشد در اغلب پروژه های بزرگ نسبت اختلاط شن وماسه توسط مهندس محاسب در روی نقشه قید شده است ودر این موارد حتما بایدمعادن  شن وماسه نزدیک به کارگاه وسیله مهندس محاسب بازدید گردد معمولا این نسبت بر مبنای ماسه خشک می باشد از طرفی ازدیاد حجم ماسه مرطوب نسبت به ماسه خشک قابل چشم پوشی نبوده وگاهی به 25 درصد میرسد لذا قبل از شروع کار می باید این تفاوت حجم را محاسبه و در میزان مخلوط نمودن ماسه منظور نمود.

گاهی نیز نسبت اختلاط به نسبتهای وزنی انجام می شود که در این طریق کار با دقت بیشتری همراه می باشد دستگاههای بتن سازی بزرگ وسائل توزین شن وماسه را همراه دارند درایستگاههای بزرگ بتن سازی کلیه این نسبت ها برنامه ریزی شده و بطور اتوماتیک اجزاء مختلف طبق برنامه به دیگ گردان ایستگاه بتن ساز منتقل می گردد.

معمولا در روی نقشه ها نسبت شن وماسه و آب را به نسبت یک واحد سیمان معین می نمایند وانرا بصورت G-W S- نمایش می دهند واین بدان معنی است که بازاء یک واحد سیمان S واحد ماسه وg واحد شن و w واحد آب مصرف شود مثلا وقتی که نسبت را به 1-4-2-1 نمایش می دهند یعنی یک واحد سیمان و 2واحد ماسه و 4واحد شن ویک واحد آب باید مصرف شود در مخلوط کردن آب در بتون باید حتما آب موجود در ماسه نیز مورد نظر قرار بگیرد.

زیرا همانطوریکه قبلا گفتیم یک ماسه مرطوب می تواند 150 لیتر در متر مکعب آب همراه داشته باشد باید توجه داشت که آب موجود در شن زیاد نبوده و قابل صرف نظر کردن می باشد در تمام طول بتن سازی باید دقت شود که مقدار اجزا تشکیل دهنده بتن یکنواخت باشد زیرا اگر با ثابت بودن سه جز یکی از اجزا را تغییر بدهیم به مقدار چشم گیری مقاومت بتن افت خواهد نمود و از طرفی قطعه ریخته شده یکنواخت نبوده واین خود باعث ضعف قطعه می باشد.

 

بتن سازیدر کارگاههای کوچک پس از تعیین نسبت اختلاط شن وماسه باید از پیمانه هایی چوبی مطابق شکل استفاده نمود.

 

 

ابعاد این پیمانه ها را باید طوری در نظر گرفت که اولا از لحاظ وزن قابل حمل ونقل برای کارگر باشد ثانیا حجم آن طوری باشد که به تعداد صحیح یک متر مکعب شن ویا ماسه را پیمانه نماید مثلا اگر ابعاد آنها 50*50 سانتیمتر بسازیم با 16 پیمانه ان یک متر مکعب شن و ماسه خواهیم داشت و یا اگر ابعاد آنرا 50*50*50 بسازیم که با 8پیمانه یک متر مکعب شن وماسه خواهیم داشت این پیمانه معمولا با چهار تخته که سطوح جانبی آنرا می پوشاند ساخته می شود وکف برای آن نمی سازند و کار با آن بدینگونه است که آنرا روی زمین گذاشته و با بیل آنرا پر می کنند آنگه دو نفر کارگر دسته های آنرا گرفته وآنرا بلند می کنند و با توجه به اینکه این پیمانه فقط دارای سطوح جانبی می باشد وته ندارد محتویات آن روی زمین را که تقریبا مخروطی شکل است قدری صاف کرده وپیمانه را روی آن گذاشته ومجدد ا آنرا پر می نمایند وآنقدر این کار را ادامه میدهند تا دانه بندی طبق نظر مهندس کارگاه تکمیل بشود آنگاه مقدارسیمان لازم را روی آن ریخته این توده شن وماسه آماده برای اختلاط می باشد این پیمانه ها در مواقعی بکار میرود که بتن ریزی به مقدار کم بوده ومخلوط کردن دانه ها با دست انجام بگیرد ویا اینکه از بتونیر بدون پیمانه استفاده شود.برای پیمانه کردن شن وماسه هرگز نباید از بیل استفاده نمود زیرا تقریبا هیچوقت بیل پر شده دونفر از لحاظ حجم و یا وزن با هم مساوی نیست وحتی بیل پر شده یک نفر در ساعات مختلف کار با هم تفاوت می باشد.

حتی المقدور برای ساختن بتن حتی به مقدار کم بایداز ماشین ها بتن سازی (بتونیر) استفاده نمود چنانچه به بتونیر دسترسی نباشد باید دونفر کارگر با بیل در دو طرف توده شن وماسه پیمانه شده ایستاده و آهسته آهسته از زیر توده را مخلوط نمایند پس از آنکه یک بار تمام توده را جابجا نمودند بار دیگر نیز آنرا مخلوط نمایند وتوجه داشته باشند که حتما محتویات بیل را روی نوک توده جدید خالی نمایند زیرا دانه ها روی مخروط تشکیل شده غلطیده وبخوبی مخلوط خواهد شد انگاه از یک کنار آنرا با آب مخلوط نموده و پس از بدست آوردن بتن کاملا مخلوط شده وهمگن بلافاصله آنرا مصرف نمایند در مورد ساختن بتن باید جدا از مخلوط کردن کلیه توده با آب خودداری نموده و باصطلاح در مورد بتن نباید آخوره (آبخوره) درست کرد زیرا در این صورت آب به مقدار وسیعی سیمان موجود درلایه های بالایی را شسته و به قسمتهای زیرین شن وماسه یم برد که در این صورت سیمان به نسبت مساوی بین قسمتهای مختلف بتن تقسیم نشده ومخلوط همگن بدست نمی دهد همانطوریکه گفته شد در موقع بتن سازی باید حتما از ماشینهای بتن ساز استفاده نمود.

بتونیرها دارای دیگ گردنده ای هستندکه به آهستگی حول محوری مایل نسبت به افق می گردد و بوسیله تیغه هایی که در داخل آن تعبیه شده محتویات خود را مخلوط می نماید نوع بزرگتر آن دارای پیمانه می باشد  که این پیمانه جهت شن وماسه است  و گنجایش آن بر حسب لیتر روی آن قید شده است این پیمانه بوسیله کارگران از شن ویا ماسه پر شده آنگاه به وسیله اهرمی محتویات آن به داخل دیگ خالی می گردد.

باید دقت شود زمان مخلوط کردن کلیه دفعات بتن سازی مساوی باشد و تقریبا هربار 5/1 دقیقه بعد از اضافه نمودن آخرین جز بتن به دستگاه فرصت داده شود تا شن وماسه را مخلوط نماید قبل از بارگیری مجدد دستگاه بایددقت شود که کلیه محتویات دفعه قبل تخلیه گردد. در شورع کار همیشه مقداری سیمان  و ماسه به بدنه دیگ مخلوط کننده می چسبد بدین لحاظ مشخصات اولین  قسمت بتن با سایر دفعات متفاوت خواهد بود بتونیر چرخانیده وتخلیه نماید آنگاه مخلوط اصلی را بارگیری کنند بدین ترتیب مشخصات کلیه قسمتهای بتن یکسان خواهد بود.

بهتر است تمام محتویات دیگ بوسیله دمپر ویا وسائل دیگر به محل بتن ریزی برده شود و حتی المقدور از ریختن بتن داخل دیگ به روی زمین وبارگیری مجدد و حمل آن به وسیله فرقون خودداری شود زیرا این جابجایی ها ممکن است اجزاء متشکله بتن را از همدیگر جدا نموده و کیفیت کار را پایین بیاورد بطور خلاصه با هر وسیله که بتن جابجا می شود ام از پمپاژ یا دمپر یا باگتهای حمل بتن می باید توجه شود که اجزاء متشکله بتن از همدیگر تفکیک نشود.بعضی از ماشینهای بتن سازی دارای ظرف آبی میباشد که پس از تنظیم آب لازم را به داخل دیگ خواهد ریخت باید توجه داشت که همیشه باندازه کافی آب داخل این منبع موجود باشداگر چنین دستگاهی روی بتونیر نصب نباشد جهت آب ریختن در مخلوط می باید از سطلهایی که قبلا ظرفیت آن را معلوم کرده ایم استفاده نمود و مقدار آب ریخته شده داخل دیگ تقریبا مشخص بوده ودر دفعات مختلف بتن سازی به یک مقدار آب مصرف نمود.

بتن باید بحدی روان باشد که دانه های آن بخوبی روی یکدیگر غلطیده وکاملا آرماتورها را احاطه نموده و گوشه های قالب خود را کاملا پر نموده و کلیه هوای موجود در قالب از آن خارج شود و باید حداقل آب ممکنه را که برای انجام کارهای فوق لازم است مصرف نمود زیرا همانطور که قبلا توضیح داده شد اب بیشتر از اندازه تبخیر شده وجای ان بصورت لوله های موئین باقی مانده وسبب پوکی قطعه بتونی می گردد. پس از اتمام کار دیگ بتونیر می باید بوسیله اب و قدری ماسه تمیز شده و برای روز بعد آماده باشد قبل از شروع کار تیغه های داخل دیگ معاینه شده و از سالم بودن آن مطمئن شویم همچنین وسائل توزین ومنابع آب بتونیر باید کنترل شدنه مخصوصا عقربه های توزین مصالح بایدبه وسیله چند کیسه سیمان که وزن انها معلوم است کنترل شود.

روز قبل از بتن ریزی باید کلیه مصالح وابزار کار از قبیل شن و ماسه –سیمان –آب –گازوئیل روغن-فیلتر گازوئیل-بیل-فرقون-وغیره در پای کار مرکز بتن سازی حاضر بوده و بوسیله سرپرست بتن ریزی بازدید شود مخصوصا کار بتونیر وسیم های بکسل-تسمه های نقاله از روز قبل آزمایش شود.